Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέτει νέους κανόνες για κρατικές ενισχύσεις με στόχο τις βιώσιμες μεταφορές
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε, την Δευτέρα 16 Μαρτίου 2026, τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των χερσαίων και πολυτροπικών μεταφορών (ΧΠΜ) και τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των μεταφορών (TBER). Τα κείμενα αυτά στηρίζουν πιο βιώσιμους τρόπους μεταφοράς τόσο για τους επιβάτες, όσο και για τα εμπορεύματα και επικαιροποιούν το πλαίσιο της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις στις χερσαίες και πολυτροπικές μεταφορές. Θα αρχίσουν να ισχύουν στις 30 Μαρτίου 2026. Ο TBER θα ισχύει έως την 31η Δεκεμβρίου 2034. Δεν υπάρχει ημερομηνία λήξης για τις κατευθυντήριες γραμμές ΧΠΜ.
Οι νέοι κανόνες αντικαθιστούν τις κατευθυντήριες γραμμές του 2008 σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις στις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις. Οι κατευθυντήριες γραμμές LMT και ο TBER θεσπίζουν ένα συνεκτικό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων που καλύπτει ευρύ φάσμα βιώσιμων τρόπων μεταφοράς και μέτρων ενίσχυσης, διατηρώντας παράλληλα διασφαλίσεις για την πρόληψη αδικαιολόγητων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
Κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των χερσαίων και πολυτροπικών μεταφορών (ΧΠΜ)
Οι κατευθυντήριες γραμμές ΧΠΜ καθορίζουν τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι κρατικές ενισχύσεις που πρέπει να κοινοποιούνται στην Επιτροπή προς έγκριση πριν από τη χορήγησή τους μπορούν να κηρυχθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά. Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές:
- Καλύπτουν όλους τους τρόπους χερσαίων μεταφορών που είναι πιο βιώσιμοι από τις οδικές μεταφορές. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι σιδηροδρομικές, οι εσωτερικές πλωτές και οι βιώσιμες πολυτροπικές μεταφορές. Όσον αφορά τις πολυτροπικές μεταφορές, τουλάχιστον ένας από τους χρησιμοποιούμενους τρόπους μεταφοράς πρέπει να είναι σιδηρόδρομος ή εσωτερική πλωτή οδός, ή να συνδυάζει χερσαίες μεταφορές με θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων.
- Αποσαφηνίζουν τις δυνατότητες για διάφορα μέτρα λειτουργικών και επενδυτικών ενισχύσεων, π.χ. ενισχύσεις για την κατασκευή και την αναβάθμιση εγκαταστάσεων σιδηροδρομικών υπηρεσιών και εσωτερικών πλωτών οδών, ενισχύσεις για τη δρομολόγηση νέων εμπορικών συνδέσεων σε σιδηροδρομικές και εσωτερικές πλωτές οδούς, αλλά και αποσαφηνίζουν τις δυνατότητες ενισχύσεων υπό μορφή επιστροφής για την εκπλήρωση υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας στον τομέα των σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών.
- Θεσπίζουν πιο ευέλικτους κανόνες για τα μέτρα ενίσχυσης που συμβάλλουν άμεσα στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση. Σε αυτά περιλαμβάνονται ενισχύσεις που αποσκοπούν στην μείωση του εξωτερικού κόστους των μεταφορών καθώς και ενισχύσεις για την προώθηση της διαλειτουργικότητας, π.χ. ενισχύσεις για ασφαλέστερη και αποδοτικότερη λειτουργία σε όλα τα εθνικά σιδηροδρομικά συστήματα. Οι διατάξεις αυτές αποσκοπούν στην στήριξη της μετάβασης από τις οδικές μεταφορές σε πιο βιώσιμους τρόπους μεταφοράς, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι η ενίσχυση παραμένει στοχευμένη και αναλογική.
- Θεσπίζουν διασφαλίσεις για τη στήριξη της εισόδου και της ανάπτυξης νέων φορέων εκμετάλλευσης σε αγορές βιώσιμων χερσαίων μεταφορών. Διευκολύνουν την πρόσβαση των ΜΜΕ, των επιχειρήσεων μικρής και μεσαίας κεφαλαιοποίησης και των νεοεισερχόμενων στη χρηματοδότηση για την αγορά τροχαίου υλικού και σκαφών εσωτερικής ναυσιπλοΐας, διατηρώντας παράλληλα τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό.
Κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των μεταφορών (TBER)
Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία στον τομέα των μεταφορών συμπληρώνει τις κατευθυντήριες γραμμές απαλλάσσοντας ορισμένες κατηγορίες ενισχύσεων στους τομείς των σιδηροδρομικών, εσωτερικών πλωτών και βιώσιμων πολυτροπικών μεταφορών από την απαίτηση προηγούμενης κοινοποίησης στην Επιτροπή και έγκρισης από αυτήν.
Αυτό το νέο πλαίσιο απαλλαγής συνιστά σημαντική απλούστευση, η οποία επιτρέπει στα κράτη-μέλη να χορηγούν γρήγορα ενισχύσεις όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη μπορούν πλέον να εφαρμόζουν πολλά μέτρα χωρίς να απαιτείται προηγούμενη έγκριση από την Επιτροπή. Τούτο συνάδει με την προσέγγιση της Επιτροπής να επικεντρωθεί στην επίτευξη περισσότερων και ταχύτερων αποτελεσμάτων, με παράλληλη μείωση του περιττού διοικητικού φόρτου. Οι κατηγορίες ενισχύσεων και οι κανόνες που περιέχονται στον TBER αντικατοπτρίζουν σε μεγάλο βαθμό τις κατευθυντήριες γραμμές ΧΠΜ.
Ιστορικό
Η έκδοση των κατευθυντήριων γραμμών ΧΠΜ και του TBER ακολουθεί τα συμπεράσματα του ελέγχου καταλληλότητας του 2019 σχετικά με τους υφιστάμενους κανόνες που εφαρμόζονται στον τομέα των βιώσιμων χερσαίων μεταφορών. Η διαδικασία αυτή έδειξε ότι οι κατευθυντήριες γραμμές για τους σιδηροδρόμους συνέβαλαν σημαντικά στην ενθάρρυνση της στροφής προς τις σιδηροδρομικές μεταφορές και στην προώθηση της διαλειτουργικότητας. Ταυτόχρονα, η αξιολόγηση έδειξε ότι απαιτούνταν προσαρμογές ώστε να αντικατοπτρίζονται οι εξελίξεις στην αγορά και την τεχνολογία, καθώς και οι τρέχουσες στρατηγικές προτεραιότητες της ΕΕ.
Τον Οκτώβριο του 2021 η Επιτροπή δημοσίευσε αρχική εκτίμηση επιπτώσεων σχετικά με την αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών για τους σιδηροδρόμους και χάρτη πορείας για έναν νέο κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για τις σιδηροδρομικές, εσωτερικές πλωτές και πολυτροπικές μεταφορές. Τον Δεκέμβριο του 2022, το Συμβούλιο εξέδωσε εξουσιοδοτικό κανονισμό, με τον οποίο εξουσιοδοτείτo η Επιτροπή να εκδώσει αυτόν τον νέο κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία. Τον Μάρτιο του 2024 η Επιτροπή δημοσίευσε πρόσκληση υποβολής στοιχείων σχετικά με τον TBER, την οποία ακολούθησε δημόσια διαβούλευση με την οποία κλήθηκαν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με το σχέδιο κατευθυντήριων γραμμών ΧΠΜ και τον TBER. Όλα αυτά τα μέτρα αξιολόγησης τροφοδότησαν τις κατευθυντήριες γραμμές και τον κανονισμό που εκδόθηκαν σήμερα.
Οι αναθεωρημένοι κανόνες συνοδεύονται από έκθεση εκτίμησης επιπτώσεων που προσδιορίζει το πεδίο εφαρμογής, το περιεχόμενο και τις πιθανές επιπτώσεις των νέων κανόνων και συνοψίζει τις πληροφορίες που ελήφθησαν κατά τη διάρκεια των δραστηριοτήτων διαβούλευσης που διοργάνωσε η Επιτροπή.